എട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിൽ അദ്വൈതത്തിന്റെ ആചാര്യനായ ശങ്കരൻ ഭാരതത്തിൽ അലഞ്ഞുനടന്ന സന്ന്യാസിമാരെ ഒരു ക്രമബദ്ധ സഹോദരസമൂഹമായി ഒരുമിപ്പിച്ചു — പത്തു നാമങ്ങൾ, നാലു പീഠങ്ങൾ, ഏകമായ ആത്മാവ്.
ब्रह्म सत्यं जगन्मिथ्या जीवो ब्रह्मैव नापरः ॥ "ബ്രഹ്മം സത്യം, ജഗത്ത് മിഥ്യ; ജീവൻ ബ്രഹ്മത്തിൽനിന്ന് അന്യമല്ല." — അദ്വൈത വേദാന്തത്തിന്റെ ബീജോപദേശം ആദി ശങ്കരാചാര്യരുടേതെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു
സന്ന്യാസം — ഔപചാരികമായ ത്യാഗം — ഉപനിഷത്തുകളോളം പഴക്കമുള്ളതാണ്. എന്നാൽ ആദി ശങ്കരാചാര്യരുടെ കാലമായപ്പോഴേക്കും (പാരമ്പര്യപ്രകാരം ക്രി.പി. എട്ടാം നൂറ്റാണ്ട്) സന്ന്യാസലോകം എണ്ണമറ്റ സ്വതന്ത്രധാരകളായി ചിതറിയിരുന്നു. ശങ്കരന്റെ പ്രതിഭ ദാർശനികമെന്നപോലെ സംഘടനാപരവുമായിരുന്നു: ഉപനിഷത്തുകൾ, ഭഗവദ്ഗീത, ബ്രഹ്മസൂത്രം എന്നിവയ്ക്കുള്ള ഭാഷ്യങ്ങൾക്കൊപ്പം അദ്ദേഹം സന്ന്യാസിമാരെ ഏകീകരിച്ചു — പത്തു നാമധേയ സമ്പ്രദായങ്ങൾ — ദശനാമികൾ — ഭാരതത്തിന്റെ നാലു ദിക്കുകളിൽ സ്ഥാപിതമായ നാലു മഠങ്ങളിൽ ഒന്നുമായി ഓരോന്നും ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
സ്വാമിജിയുടെ സ്വന്തം സമ്പ്രദായം, ഗിരി ("പർവതം") എന്നർഥമുള്ളത്, ഹിമാലയത്തിലെ ജ്യോതിർമഠമെന്ന ഉത്തരപീഠത്തിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു — തപസ്സിന്റെയും ഏകാന്തതയുടെയും അചഞ്ചലശിഖരത്തിന്റെയും ദിശ.
സന്ന്യാസത്തിന്റെ ഒരു ആരോഹണ ഗോവണി പാരമ്പര്യം അംഗീകരിക്കുന്നു — കുടീചക (കുടിലിൽ വസിക്കുന്നവൻ), ബഹൂദക (അനേകം തീർഥങ്ങളിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവൻ), ഹംസൻ (ഹംസൻ, സഞ്ചാരിയായ ധ്യാനി), പരമഹംസൻ (ബ്രഹ്മത്തിൽ ലയിച്ച പരമഹംസൻ) — പിൽക്കാല സാഹിത്യം ഇവകൂടി ചേർക്കുന്നു: തുരീയാതീത കൂടാതെ അവധൂത പുറമേയുള്ള എല്ലാ അടയാളങ്ങൾക്കും അതീതരായവർക്ക്. ഒരു ദശനാമീ സന്ന്യാസിക്ക് ദീക്ഷയിൽ പുതിയ നാമം ലഭിക്കുന്നു, ഗൃഹസ്ഥജീവിതത്തിന്റെ അനുഷ്ഠാനബന്ധങ്ങൾ വിച്ഛേദിക്കുന്നു, പിന്നീട് സാക്ഷാത്കാരത്തിനും സർവജീവികളുടെ ക്ഷേമത്തിനുമായി ജീവിക്കുന്നു.
ധർമരക്ഷയ്ക്കായി ചില സന്ന്യാസിമാർ ആയുധമേന്തണമെന്ന് ചരിത്രം ആവശ്യപ്പെട്ടു. ദശനാമീ സമൂഹത്തിൽനിന്ന് യോദ്ധാക്കളായ തപസ്വിസമ്പ്രദായങ്ങൾ ഉയർന്നുവന്നു — നാഗസ് — അഖാഡകളായി ("സേനകൾ" അഥവാ "അഭ്യാസക്കളരികൾ") സംഘടിപ്പിക്കപ്പെട്ടത്. ഇവയിൽ, ശ്രീ പഞ്ചദശനാമ ജൂനാ അഖാഡ ഏറ്റവും പുരാതനവും വലുതുമാണ്. ഈ രണ്ടു ചിറകുകളും ഒരേ ശരീരമാണ്: ശസ്ത്ര (വാൾ) കാത്തുരക്ഷിച്ചത് ശാസ്ത്ര (ആ ശാസ്ത്രം) ആയിരുന്നു — അങ്ങനെ ആ ജ്ഞാനം അഖണ്ഡമായി നമ്മിലേക്കെത്തി.