ଅଷ୍ଟମ ଶତାବ୍ଦୀରେ, ଅଦ୍ୱୈତର ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଶଙ୍କର ଭାରତର ପରିବ୍ରାଜକ ସନ୍ନ୍ୟାସୀମାନଙ୍କୁ ଏକ ସୁଶୃଙ୍ଖଳ ଭ୍ରାତୃସଂଘରେ ଏକତ୍ର କଲେ — ଦଶ ନାମ, ଚାରି ପୀଠ, ଏକ ଆତ୍ମା।
ब्रह्म सत्यं जगन्मिथ्या जीवो ब्रह्मैव नापरः ॥ "ବ୍ରହ୍ମ ସତ୍ୟ, ଜଗତ ଆଭାସ; ଜୀବ ବ୍ରହ୍ମଠାରୁ ଭିନ୍ନ ନୁହେଁ।" — ଅଦ୍ୱୈତ ବେଦାନ୍ତର ବୀଜ-ଶିକ୍ଷା ଆଦି ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ
ସନ୍ନ୍ୟାସ — ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ତ୍ୟାଗ — ଉପନିଷଦ ଭଳି ପ୍ରାଚୀନ। କିନ୍ତୁ ଆଦି ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସମୟ (ପାରମ୍ପରିକ ଭାବରେ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ୮ମ ଶତାବ୍ଦୀ) ସୁଦ୍ଧା ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ଜଗତ ଅଗଣିତ ସ୍ୱାଧୀନ ଧାରାରେ ଛିନ୍ନଭିନ୍ନ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ଶଙ୍କରଙ୍କ ପ୍ରତିଭା ଯେତିକି ଦାର୍ଶନିକ, ସେତିକି ସାଂଗଠନିକ ମଧ୍ୟ: ଉପନିଷଦ, ଭଗବଦ୍ ଗୀତା ଓ ବ୍ରହ୍ମ ସୂତ୍ର ଉପରେ ତାଙ୍କ ଭାଷ୍ୟ ସହିତ, ସେ ସନ୍ନ୍ୟାସୀମାନଙ୍କୁ ସୁସଂଗଠିତ କଲେ ଦଶ ନାମଧାରୀ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ — ଦଶନାମୀମାନେ — ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭାରତର ଚାରି ଦିଗରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଚାରି ମଠ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ।
ସ୍ୱାମୀଜୀଙ୍କ ନିଜ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ, ଗିରି ("ପର୍ବତ"), ହିମାଳୟସ୍ଥ ଜ୍ୟୋତିର୍ମଠର ଉତ୍ତର ପୀଠର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ — ତପସ୍ୟା, ଏକାନ୍ତ ଓ ଅଚଳ ଶିଖରର ଦିଗ।
ପରମ୍ପରା ସନ୍ନ୍ୟାସର ଏକ ଆରୋହୀ ସୋପାନ ସ୍ୱୀକାର କରେ — କୁଟୀଚକ (କୁଟୀରବାସୀ), ବହୂଦକ (ବହୁ ତୀର୍ଥଜଳର ଯାତ୍ରୀ), ହଂସ (ହଂସ, ପରିବ୍ରାଜକ ଧ୍ୟାନୀ) ଏବଂ ପରମହଂସ (ପରମ ହଂସ, ବ୍ରହ୍ମରେ ଲୀନ) — ପରବର୍ତ୍ତୀ ସାହିତ୍ୟ ଯୋଗ କରେ ତୁରୀଯାତୀତ ଓ ଅବଧୂତ ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ବାହ୍ୟ ଚିହ୍ନର ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱରେ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ। ଜଣେ ଦଶନାମୀ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ଦୀକ୍ଷାରେ ନୂତନ ନାମ ପାଆନ୍ତି, ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନର ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ବନ୍ଧନ ଛିନ୍ନ କରନ୍ତି, ଏବଂ ତାପରେ ଆତ୍ମ-ଉପଲବ୍ଧି ଓ ସର୍ବ ପ୍ରାଣୀର କଲ୍ୟାଣ ପାଇଁ ବଞ୍ଚନ୍ତି।
ଇତିହାସ ଦାବି କଲା ଯେ କେତେକ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ଧର୍ମରକ୍ଷା ପାଇଁ ଅସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଧାରଣ କରନ୍ତୁ। ଦଶନାମୀ ଦେହରୁ ଉଠିଲେ ଯୋଦ୍ଧା ତପସ୍ୱୀ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ — ନାଗସ୍ — ଆଖଡ଼ାରେ ("ବାହିନୀ" ବା "ମଲ୍ଲଭୂମି") ସଂଗଠିତ। ଏହି ମଧ୍ୟରୁ, ଶ୍ରୀ ପଞ୍ଚଦଶନାମ ଜୂନା ଆଖଡ଼ା ପ୍ରାଚୀନତମ ଓ ବୃହତ୍ତମ। ଦୁଇ ଡେଣା ଏକା ଶରୀର: ଶସ୍ତ୍ର (ଖଡ୍ଗ) ରକ୍ଷା କଲା ଶାସ୍ତ୍ର (ଶାସ୍ତ୍ର), ଯେପରି ଏହି ପ୍ରଜ୍ଞା ଅକ୍ଷୁଣ୍ଣ ଭାବରେ ଆମ ପାଖରେ ପହଞ୍ଚିପାରେ।