ਅੱਠਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਅਦਵੈਤ ਦੇ ਆਚਾਰੀਆ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਭਟਕਦੇ ਸੰਨਿਆਸੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਵਸਥਿਤ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ — ਦਸ ਨਾਮ, ਚਾਰ ਪੀਠ, ਇੱਕ ਆਤਮਾ।
ब्रह्म सत्यं जगन्मिथ्या जीवो ब्रह्मैव नापरः ॥ "ਬ੍ਰਹਮ ਸਤਿ ਹੈ, ਜਗਤ ਆਭਾਸ ਹੈ; ਜੀਵ ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਭਿੰਨ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ।" — ਅਦਵੈਤ ਵੇਦਾਂਤ ਦੀ ਬੀਜ-ਸਿੱਖਿਆ ਆਦਿ ਸ਼ੰਕਰਾਚਾਰੀਆ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ
ਸੰਨਿਆਸ — ਰਸਮੀ ਤਿਆਗ — ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਜਿੰਨਾ ਹੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਹੈ। ਪਰ ਆਦਿ ਸ਼ੰਕਰਾਚਾਰੀਆ (ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ 8ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ) ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸੰਨਿਆਸੀ ਜਗਤ ਅਣਗਿਣਤ ਸੁਤੰਤਰ ਧਾਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਖਿੰਡ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਜਿੰਨੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸੀ, ਓਨੀ ਹੀ ਸੰਗਠਨਾਤਮਕ: ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ, ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਸੂਤਰਾਂ ਉੱਤੇ ਭਾਸ਼ਯ ਲਿਖਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੰਨਿਆਸੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਗਠਿਤ ਕੀਤਾ ਦਸ ਨਾਮਧਾਰੀ ਸੰਪਰਦਾਯ — ਦਸਨਾਮੀ — ਹਰ ਇੱਕ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਚਾਰ ਮਠਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ।
ਸਵਾਮੀ ਜੀ ਦਾ ਆਪਣਾ ਸੰਪਰਦਾਯ, ਗਿਰੀ ("ਪਰਬਤ"), ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਿੱਚ ਜਯੋਤਿਰਮਠ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਪੀਠ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ — ਤਪ, ਏਕਾਂਤ ਅਤੇ ਅਚਲ ਸਿਖਰ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ।
ਪਰੰਪਰਾ ਤਿਆਗ ਦੀ ਇੱਕ ਚੜ੍ਹਦੀ ਪੌੜੀ ਮੰਨਦੀ ਹੈ — ਕੁਟੀਚਕ (ਕੁਟੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ), ਬਹੂਦਕ (ਅਨੇਕ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਯਾਤਰੀ), ਹੰਸ (ਹੰਸ, ਵਿਚਰਦਾ ਧਿਆਨੀ) ਅਤੇ ਪਰਮਹੰਸ (ਪਰਮ ਹੰਸ, ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨ) — ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਦਾ ਸਾਹਿਤ ਇਸ ਵਿੱਚ ਜੋੜਦਾ ਹੈ ਤੁਰੀਯਾਤੀਤ ਅਤੇ ਅਵਧੂਤ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਜੋ ਹਰ ਬਾਹਰੀ ਚਿੰਨ੍ਹ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਨ। ਦਸਨਾਮੀ ਸੰਨਿਆਸੀ ਨੂੰ ਦੀਖਿਆ ਵੇਲੇ ਨਵਾਂ ਨਾਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵਿਧੀ-ਬੰਧਨ ਤੋੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਖਿਆਤਕਾਰ ਅਤੇ ਸਭ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ ਨੇ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਕਿ ਕੁਝ ਸੰਨਿਆਸੀ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਸ਼ਸਤਰ ਵੀ ਧਾਰਨ ਕਰਨ। ਦਸਨਾਮੀ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਯੋਧਾ-ਸੰਨਿਆਸੀ ਸੰਪਰਦਾਯ ਉੱਭਰੇ — ਨਾਗਾ — ਅਖਾੜਿਆਂ ("ਪਲਟਣਾਂ" ਜਾਂ "ਘੋਲ-ਭੂਮੀਆਂ") ਵਿੱਚ ਸੰਗਠਿਤ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼੍ਰੀ ਪੰਚਦਸਨਾਮ ਜੂਨਾ ਅਖਾੜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਖੰਭ ਇੱਕੋ ਸਰੀਰ ਹਨ: ਸ਼ਸਤਰ (ਖੜਗ) ਨੇ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ (ਸ਼ਾਸਤਰ), ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਗਿਆਨ ਅਖੰਡ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕੇ।